England dañu duggël ci raundi bu 16 ci Coupe du Monde ginnaaw jëfandikoo bu doy 2-1 ci kanam DR Congo, waaye sëriñ bu jiitu ci Mexico ci Estadio Azteca bu am solo ci Mexico City dafa mën a dëkk ci ñakk ci dëkk bi ñu xamul — altitude.
Estadio Azteca nekk na ci altitude bi 7,220 fit ci kanam mer bi. Ci altitude boobu, pression bu xam xam bi dafa weesu, di jël aloom bi dëkk, te di weesu oxygène bi duggël ci dëgg bi ci këlax yépp. Ndaw si ni xibaarukat yu génn yu xew wul bañ loolu: tim bi tanq jëmm bi dafa yëgël, malaaxal, kannam bi dëkk, ak sañam bu néew, dañu woon dëkk yépp tëral.
Xanté bu doy bu tollu la ci foot
Nigel Reo-Coker, milieu yu jëkk ya West Ham bi bayyi la ci finale ya Concacaf Champions League ya 2015 ci Azteca ci Montreal Impact, waxtaan na li ci maasul. «Dafa dem ci xanté bu doy bu tollu bu lëgëy bi ci foot ci muy woon jëfandikoo,» mooy wax. «Dafa haari nga nyëwël aloom moo ci. Ci 45 ci 45 juróomi minit yu njëkk dafa haari boo bañ dem sopee nakk pumzi bi.»
Fii waxtaane ak woon ci aloom bi dafa jël libel bi yëgël bu yàgg tanka tanka, te di bàyyee ndee moo tëral ci yëgël bi ci match bi. Reo-Coker tëbbeel na yoga walla pilates mpo mën a dimbeli ci mandiaxal pumzi bi, maanaam jàng pumzi bi ñuul ci diaphragm.
Jason de Vos, ki dañ neex ci Azteca ni woyofkat ak entraineur ya Canada, warneel na ne gëddëm yi dañu am solo bu doy ci loolu. «Mën nga dund libel bi legit te tukki gëddëm bi ci 40 yards,» mooy wax. «Ni entraineur, dinga soppiku taktik moo ci te dimbali ci altitude bi. Dinga laaj ci xam ci mën nga press ndaw ñem ci match bi — bul xam bul xam haari mën na.»
Xam-xam bi wax lan
Docteur Barney Wainwright, njëkk njiit ci rëcc ci Université ya Leeds Beckett, jox na xamle ya xam-xam bu doy ci njël yi bañ dëkk. «Makki bi ñu am ci liggéey ci altitude boobu dafa donn ci 10 seede, te loolu dees na ci liggéey bi,» bañ waxtaane. «Mbaa dina am ongezamento ya 15-20 seede ci sañam. Ci bolai yi mën a fóote, dañu xam ne dina weesu ci 5-10 seede.»
Fii waxtaane ak woon ne woyofkat yi dañu am lactate bu yëgël, te di dox acidity ci riin yi moo haari sañam bi. Jëm ci diisoo dees na am solo, ndaxte xol bi soxor na oxygène moo mën a liggéeya malëmmal ci waxtaane yi dul ci baraam bi.
England diina ñëw Mexico City fukki fan faka libass ci match bi, mosida mingi ci poos moko walla ñaar ya ba tëgg bi moo tëral li bayykat yi jox. «Dafay dem ci kanam ci ñakk malaaxal la,» Wainwright jàng wax. «England mën na naan naan ne bañu yëgël lépp jëfandikoo ci woyofkat yi am nguur ci waxtaane ya ci makki bi.»
Njël ya Mexico am
Mexico dañu jëfandikoo match yu ñent yépp ba leegi ci Coupe du Monde bi, dañu dund but juróomi ñaari xamul dara. Ekipe bi dajal na match yu fukk ak ñeent ci Azteca ci mibu ya 2020, dund na but 23 te am fékk ñeent faka. Dossier mu xam xam ci stade bi dafa am jëfandikoo 70 ci match 89, bañ jëfandikoo ñaar ci match 10 ya ci Coupe du Monde oyo ñu bakél kuna.
Pavel Pardo, capitaine ya jëkk ya Mexico ak woyofkat ya jëkk ya Club America, tabax na ekanisi ya Mexico ci match yi ci gëdd bi. «Degël na ci mbirum nitt ya bëggëkoo, makambo coleka ci raundi ya ñeent ya, ne dañu am sañam bu doy koleka,» mooy wax. «Dañu jëfandikoo aloom te tëbësal bañu wax: 'yëgël, danguy ci gëdd bu ëpp bi ak boppam yi, dañuy jar, mën nañu def loolu.'»
England dañu jëfandikoo match ya jëkk ya Coupe du Monde ci altitude ya nees koleka, te loolu soppiku na seen makki ci jëfandikoo ci mambo ya Mexico City. Stade bu ndaw bu doy ya foot ya ba professionnel ya Angleterre bi, The Hawthorns ya West Bromwich Albion, nekk na fiti 551 faka ci kanam mer bi — mbala 14 ya ci mer bi koleka Azteca.
