Mazungumzo ya haraka kati ya maafisa wa VAR — "Quick, quick, quick, quick! Go, go, go, go, go!" — yameweka mfumo wa uamuzi wa video wa Premier League chini ya uchunguzi mkali zaidi hadi sasa, baada ya msaidizi mkuu wa video Matt Donohue kukimbia kwa haraka ukaguzi ulioidhinisha goli la maamuzi la Erling Haaland katika derby ya Manchester.

Manchester City ilimshinda Manchester United 1-0, lakini matokeo hayo yamefunikwa na kosa kubwa linalofufua mjadala kuhusu kama shauku ya mpira wa miguu kwa ajili ya kasi inakuwa ikidhoofisha usahihi ambao VAR iliundwa kutoa.

Kilichokosewa ndani ya ukaguzi

Kosa la msingi haikuwa ya haraka peke yake. Donohue alifanya kosa muhimu la utaratibu mapema katika ukaguzi kwa kusimamisha video wakati Josko Gvardiol alipogusa mpira wa kupiga msalaba ndani ya eneo, kisha akaendelea moja kwa moja kwenye teknolojia ya nje ya mchezo ya nusu-otomatiki. Timu ya VAR ingestahili kutathmini mchakato mzima wa mchezo — kuanzia kupigwa kwa msalaba hadi kichwa cha Haaland — kabla ya kuendelea.

Picha hiyo kamili ingefunua kwamba Enzo Fernandez alikuwa yadi tatu nje ya mchezo alipojaribu kufanya kichwa ndani ya eneo la adhabu. Kwa sababu mlolongo haukutathminiwa kwa ukamilifu, matukio ndani ya eneo yalizingatiwa tu wakati wa awamu ya mashambulizi — wakati huo Donohue na msaidizi wake wa VAR, Blake Antrobus, walijikita tu katika kuangalia kama Fernandez aligusa mpira, ambayo ingezalisha awamu mpya na kumweka Haaland nje ya mchezo.

Mchango wote wa Antrobus katika ukaguzi mzima ulikuwa kusema "no, yeah" kuhusu mguso wa uwezekano — sekunde moja tu kabla ya Donohue kutangaza uamuzi wa mwisho: goli, ukaguzi umekamilika. Jukumu la AVAR ni kutoa ukaguzi na mizani, kuhakikisha hakuna kilichokosewa. Kazi hiyo haikutekelezwa.

Shinikizo la kasi

Haraka iliyoonekana katika sauti ya Donohue iliakisi shinikizo pana zaidi linalotawala mfumo mzima. Premier League ilifanya "matumizi ya ufanisi zaidi ya VAR kupunguza ucheleweshaji" kanuni rasmi ya mpira wa miguu kwa msimu huu. Tafiti za wadau — ikiwemo wasimamizi, wachezaji wasaidizi, na mashabiki — kila wakati zilipendekeza kwamba kasi ya maamuzi ya VAR ndiyo eneo linalohitaji uboreshaji zaidi.

Takwimu zinaonyesha kupungua kwa kweli: ucheleweshaji wa wastani wa VAR umeshuka kutoka sekunde 46 kwa mechi hadi sekunde 36 msimu kwa msimu. Lakini makosa mawili yaliyokuwa na athari kubwa zaidi za VAR msimu huu — goli la Haaland na kushindwa kumpa Arsenal penalti katika uwanja wa Aston Villa — yote yanaonekana kuathiriwa na ukaguzi uliosafishwa haraka sana.

Meneja wa Manchester City, Enzo Maresca, alikiri ugumu wa kazi ya VAR, hata kama timu yake ilinufaika na kosa hilo. "Kufanya uamuzi kwa sekunde 10, 20 si rahisi kwao," Maresca alisema. "Wakati mwingine wanafanya makosa. Mimi nafanya makosa, wachezaji wanafanya makosa. Ni sehemu ya kazi yetu."

Wataalamu wa VAR si dhamana

Donohue si afisa asiye na uzoefu aliyeajiriwa bila mpangilio. Analingana na ufafanuzi wa Premier League yenyewe wa mtaalamu wa VAR — mmoja wa maafisa wapatao kumi ambao walikamilisha mpango wa mafunzo ya haraka ulioanza miaka mitatu iliyopita. Derby ya Jumapili ilikuwa tukio lake la 65 kama afisa wa video, na maendeleo yake yalikuwa mazuri ya kutosha kumfanya aorodheshwe kwenye orodha ya kimataifa, na uteuzi katika mashindano ya klabu za Uefa majira ya joto.

Hata hivyo, makosa yanaendelea katika mfumo mzima. Juhudi za Pro Ref kujenga kikosi maalum cha VAR zimezaa matokeo ya kuchanganya. Lee Mason na Mike Riley — wasimamizi wa VAR wa wakati wote pekee waliochaguliwa baada ya kustaafu katika Premier League — wote wawili walifutwa kazi na mkuu wa washauri Howard Webb miezi michache baada ya uteuzi wake kwa sababu ya makosa yanayorudiwa. Nchini Hispania, La Liga inafanya kazi na orodha kamili ya maafisa wanaofanya kazi kama VARs peke yao na hawashughulikii mechi uwanjani, lakini utata huko ni mkali vile vile.

Kuna pia jukumu la msaidizi wa VAR, aliyeketi katika chumba cha operesheni katika Stockley Park, ambaye anaweza kuingilia kati katika masuala ya itifaki. Afisa huyo alijua kilichoendelea wakati wa ukaguzi wa derby. Hakuna hatua iliyochukuliwa.

Webb amekiri kwamba timu ya VAR hata haikuzingatia nafasi ya Fernandez. Swali linaloikabili Premier League sasa ni kama msukumo wake wa maamuzi ya haraka zaidi umezalisha mazingira ambayo ambapo nidhamu inayohitajika kwa ukaguzi wa kina inaathirika kwa kimya kimya.